زهد و پرهیزکاری حضرت امیر المومنین امام علی علیه السلام

هو الغنی

در تعریف زهد و ورع و پرهیزکاری گفته شده است که هر گاه انسان از بازی و سرگرمی های دنیوی و از عادت های مادی گرایانه روی گرداند و وجه و صورت خویش را متوجه عالم روحانیت و ابدیت نماید به تحقیق رسیدن به دروازه سعادت و وسیله تقرب به حق لایزال برایش میسور خواهد شد و در نتیجه عمل نیک و عبادت شایسته که میوه و ثمره ورع و پرهیزکاری است ، تجلی عینی خواهد یافت .

على علیه السّلام در روایتی فرمود: صبر از شجاعت ناشى مى‏گردد، زهد ثروت بشمار مى‏رود، ورع و پرهیزکارى سپرى است که آدمیان را نگه مى‏دارد، رضا و خوشنودى بهترین هم‏نشین مى‏باشد علم میراثى شریف است، ادب زیورى است که آدمیان را آرایش مى‏دهد.

اندیشه آئینه‏اى روشن مى‏باشد، سینه عاقل صندوق راز او هست، چهره باز دامى است که آدمیان را جلب مى‏کند و دوست انسان مى‏کند، مسالمت با مردم‏ عیب‏ها را مى‏پوشاند صدقه داروئى است که آدمى را بهبودى مى‏بخشد، اعمال بندگان در دنیا مقابل آنها در آخرت قرار خواهد گرفت‏(ایمان و کفر-ترجمه الإیمان و الکفر بحار الانوار، ج‏1، ص: 539)

در روایت دیگری آنحضرت فرمودند : در دنیا زاهد باش تا خداوند اسرار دنیا را به تو نشان دهد، و غفلت نداشته باش و بدان که از تو غافل نیستند(ایمان و کفر-ترجمه الإیمان و الکفر بحار الانوار، ج‏2، ص: 57)

امیر المتقین امام علی علیه السلام در تفهیم زهد و پرهیزکاری می فرماید : "الزُّهْدُ ثَرْوَةٌ وَ الْوَرَعُ جُنَّةٌ وَ أَفْضَلُ‏ الزُّهْدِ إِخْفَاءُ الزُّهْدِ الزُّهْدُ یُخْلِقُ الْأَبْدَانَ وَ یُحَدِّدُ الْآمَالَ وَ یُقَرِّبُ الْمَنِیَّةَ وَ یُبَاعِدُ الْأُمْنِیَّةَ مَنْ ظَفِرَ بِهِ نَصَبَ وَ مَنْ فَاتَهُ تَعِبَ وَ لَا کَرَمَ کَالتَّقْوَى وَ لَا تِجَارَةَ کَالْعَمَلِ الصَّالِحِ وَ لَا وَرَعَ کَالْوُقُوفِ عِنْدَ الشُّبْهَةِ وَ لَا زُهْدَ کَالزُّهْدِ فِی الْحَرَامِ الزُّهْدُ کَلِمَةٌ بَیْنَ کَلِمَتَیْنِ قَالَ اللَّهُ تَعَالَى لِکَیْلا تَأْسَوْا عَلى‏ ما فاتَکُمْ وَ لا تَفْرَحُوا بِما آتاکُمْ «1» فَمَنْ لَمْ یَأْسَ عَلَى الْمَاضِی وَ لَمْ یَفْرَحْ بِالْآتِی فَقَدْ أَخَذَ الزُّهْدَ بِطَرَفَیْهِ أَیُّهَا النَّاسُ الزَّهَادَةُ قَصْرُ الْأَمَلِ وَ الشُّکْرُ عِنْدَ النِّعَمِ وَ الْوَرَعُ عِنْدَ الْمَحَارِمِ فَإِنْ عَزَبَ ذَلِکَ عَنْکُمْ فَلَا یَغْلِبِ الْحَرَامُ صَبْرَکُمْ وَ لَا تَنْسَوْا عِنْدَ النِّعَمِ شُکْرَکُمْ فَقَدْ أَعْذَرَ اللَّهُ إِلَیْکُمْ بِحُجَجٍ مُسْفِرَةٍ ظَاهِرَةٍ وَ کُتُبٍ بَارِزَةِ الْعُذْرِ وَاضِحَة (بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، ج‏67، ص: 317)

زهد ثروت بشمار مى‏رود، ورع سپرى است که انسان را از گناه نگه مى‏دارد، بهترین زهد آن است که آن را مخفى بدارى، زهد بدنها را کهنه مى‏کند و آرزوها را محدود مى‏گرداند و مرگ را نزدیک مى‏سازد و آرزوها را دور مى‏گرداند.

هر کس زهد را بدست آورد بهره‏مند مى‏گردد، و هر کس از آن محروم شد به سختى گرفتار مى‏شود و شرفى بالاتر از تقوى نیست و تجارتى بهتر از عمل شایسته نمى‏باشد، ورعى مانند توقف در هنگام بروز شبهات نیست، و زهدى مانند خوددارى از حرام نمى‏باشد خداوند زهد را در دو کلمه جمع کرده و گفته: «لِکَیْلا تَأْسَوْا عَلى‏ ما فاتَکُمْ وَ لا تَفْرَحُوا بِما آتاکُمْ.» (سوره الحدید ، آیه 23) هر کس بر گذشته تاسف نخورد و از آینده خوشحال نباشد او زاهد است، اى مردم زهد کوتاه کردن امال و آرزوها مى‏باشد، و سپاسگزارى در هنگام نعمت و پرهیزگارى از محرمات مى‏باشد هر کس کار حرام بجاى نیاورد او زاهد است.

اگر نتوانستید مقام زهد را بدست آورید در هنگام رسیدن به حرام صبر خود را از دست ندهید، و هر گاه به نعمتى رسیدید سپاس‏گزارى را فراموش نکنید، خداوند با براهین روشن عذر شما را خواسته و آن را روشن و واضح نموده است .

ابن اثیر در جلد دوم از کتاب کامل التواریخ صفحه 203 می گوید ؛ زهد (امیر المومنین امام )علی(علیه السلام)از شگفت آور ترین صفات بشریت است ، زیرا که از دنیا منصرف بود در حالی که همه چیز را در اختیار داشت و همه قدرتی در دست توانای ید الهی او بود در زمان خانه نشینی و خلافتش یکسان بود سفیان ثوری گفت هیچگاه خشتی روی خشت نگذاشت و آجری روی آجر بنا نکرد در حالی که حبوبات مزارعش خروارها بود و بفقرا می بخشید .

ابن اثیر کتاب جلد سوم از همان کتاب صحفه 202 می گوید او هر گز از سر سفره سیر برنخواست و یک نان و دو خورش نخورد لباسش همیشه خشن و زبر بود در انبانی نان جو خشک و خرما داشت که از آن تغذیه می کرد و می فرمود دوست ندارم غذائی را که مواد اولیه اش را نمی شناسم تا بدرون خود فرو برم .

ابن ابی الحدید معتزلی در مقدمه شرح معروف خود بر نهج البلاغه در مورد زهد امام علی علیه السلام آورده است که" على (ع) سرور همه پارسایان و نمودار همه ابدال است. همگان راه به سوى او دارند و نزد او زانو بر زمین مى‏زنند. او هرگز از خوراکى سیر نخورد و از همه مردم در خوراک و پوشش خشن‏تر بود.

عبد الله بن ابى رافع مى‏گوید: یک روز عید به حضورش رفتم. انبانى سر به مهر آورد و در آن نان جوین بسیار خشکى بود و همان را خورد. من گفتم: اى امیر المومنین، چرا این انبان را مهر مى‏کنى فرمود: بیم آن دارم که کسانی چربى یا روغن زیتونى بر آن بمالند.

جامه‏هاى او گاه با قطعه پوستى وصله خورده بود و گاه با لیف خرما و کفشهایش از لیف خرما بود. همواره کرباس خشن مى‏پوشید و اگر آستین پیراهنش را بلند مى‏یافت آنرا با کارد مى‏برید و لبه آنرا نمى‏دوخت و همواره از ساعدهاى او آویخته بود و چیزى زاید به نظر مى‏رسید، و هر گاه مى‏خواست با نان خود خورشى بخورد، اندکى نمک یا سرکه بر آن مى‏افزود و اگر گاه چیز دیگرى بر آن مى‏افزود، اندکى از رستنیهاى زمین و گیاهان بود و هر گاه مى‏خواست چیزى بهتر از آن بخورد به اندکى از شیر شتر قناعت مى‏فرمود. گوشت نمى‏خورد مگر اندکى و مى‏فرمود: شکمهاى خود را گورستان جانوران قرار مدهید. و با وجود این، از همه مردم نیرومندتر و قوى پنجه‏تر بود. گرسنگى از نیروى او نمى‏کاست و کم‏خورى، قواى او را کاهش نمى‏داد. على علیه السلام است که دنیا را طلاق داده است و با آنکه اموال از تمام سرزمین‏هاى اسلامى جز شام به سوى او گسیل مى‏شد، همه را بخش و پراکنده مى‏کرد و سپس این بیت را مى‏خواند: «این چیزى است که من چیده‏ام و گزینه آن در آن است و حال آنکه دست هر میوه چین به سوى دهان اوست.»" (شرح نهج البلاغه ص 7)

سوید بن غفله بعد از جریان خلافت مولا علی علیه السلام ایشان را در حالیکه بر روی یک قطعه حصیر کهنه نشسته بود ملاقات می کند .

سوید با دین این صحنه از مولا علی علیه السلام می پرسد : یا علی بیت المال که در دست توست و در خانه چیزیکه در محل احتیاج است نمی بینم .

امام در جواب سوید فرمود : ای پسر غفله خردمند در خانه که باید از آن برون رود چیزی نگسترد ما خانه امنی داریم که بدانجا خواهیم رفت(بخاری ج 15 ص 103 و کشف الغمه ص47)

نوف بکالى گفت شبى در خدمت حضرت امیر المؤمنین علیه السّلام بودم ناگاه از بستر خوابش بلند شد نگاهى بستارگان کر

/ 0 نظر / 14 بازدید